Toplum Mühendisliği

Mühendislik kelimesini duyduğumuzda aklımızda ilk olarak hesaplama, planlama gibi kavramlar belirir. Peki toplum ve mühendislik kelimeleri yan yana gelebilir mi? İlk duyduğunuzda toplumla mühendislik kelimesinin yan yana gelemeyeceği kanısına kapılabiliriz. Kitle iletişim araçlarının teknolojik gelişimi ile on yıllardır bu iki kelime yan yana kullanılıyor “Toplum Mühendisliği”…

Baba illa bilimsel tanım isteriz, derseniz Wikipedia’dan aldığım tanımı şakkk diye koyarım ortaya: “Toplum Mühendisliği, toplumun demografisinde, sosyal dokusunda, tarihten gelen yapısında değişiklik yapmak, tepkilerini, nefretlerini, isteklerini, sevgilerini, tutkularını ve kitlesel şekilde ifade ettiklerini duygularını yönlendirebilmek, kontrol altında tutabilmek, paralize edebilmek gibi yetileri içeren iştir. Böyle bir meslek dalı yoktur. Toplum mühendisliği, çeşitli meslek dallarından oluşan bir ekip tarafından, finansal destek, koruma, iletişim ve başka araçlar yardımı ile gerçekleştirilebilir. Daha çok askeri ve istihbarı alanlarda kullanılan bir terimdir.”

Evet, tanım biraz uzun ama gayet efektif, kısaca özetlersek; “İnsan topluluklarının benzer düşüncelere sevk etme işi” diyebiliriz. Toplumlar bireylerden oluştuğuna göre acaba bireyler de üzerinde mühendislik yapılabilir mi? Kısmen evet, aslında ebeveynlerimiz, öğretmenlerimiz bilerek veya bilmeyerek üzerimizde mühendislik yapıyorlar.  Mesela babamız bizim doktor olmamızı istiyor ve bu kanala yönlendiriyorsa aslında üzerimizde bir mühendislik var demektir. Tabi ki insan değişkeni çok farklıdır, ne zaman ne yapacağı belli olmaz, duygular hesapları altüst edebilir. Anne-baba ne kadar çocuğu üzerinde uğraşırsa uğraşsın istedikleri sonucu alamayabilirler, çünkü insan duyguları her şeyi bir anda mahvedebilir yada her şeyi bir anda düzeltebilir. Bireyi her türlü koşullandırma tekniği ve psikolojik etmenleri kullanarak yönlendirmeyi hedefleyen bilim adamları, yıllarca yaptıkları deneylerden hep farklı sonuçlar almışlardır.

Fizik ve kimya gibi pozitif bilimlerde deneylerde sürekli aynı sonuçlar alınabilir, çünkü onlar maddedir ve belirli kuralların dışına çıkamazlar. Ama insan madde değildir, onun ruhu kuralların dışına çıkmayı sever.  Neyse ipin ucunu kaçırmadan ana konuya dönelim. Bireyler üzerinde mühendislik yapılamazken toplumlar üzerinde mühendislik yapılabilir mi? Sorunun cevabı büyük oranda evettir, çünkü toplumlar tıpkı atomların oluşturduğu moleküller gibi düzene uymak zorundadır, zaten düzene uymayan bireylerden toplum oluşmaz. Şöyle diyebiliriz, bireyden topluma gidildikçe duygular maddeleşir. Bunun en belirgin örneği zaten anayasalardır. İnsanların belli bir kurala göre yaşamasını ister. İşte toplumlar maddeleştikçe onların üzerinde mühendislik yapmak daha kolay olacaktır.

Buraya kadar işin felsefesinden bahsettik, “baba, bu adam ne diyor lan?” diyenler çıkabilir.  O yüzden konuyu somutlaştırmak iyi olacak. Televizyon, radyo gibi iletişim araçlarını düşünün aynı anda binlerce kişinin beynine nüfuz edebiliyorlar. Diyelim ki bir ülke bir savaşa girişecek, ilk önce halkın ikna edilmesi gerekir, televizyonlarda canlı yayında iki kuleye birkaç tane uçak çarptırırsanız o halk herkese savaş açabilecek kıvama gelir. Hatta tüm dünyaya kendinizi haklı gösterebilirsiniz. Amerika’ya yapılan 11 Eylül saldırılarını düşünün, önce Taliban ve Saddam reklamları yapıldı yıllarca, sonra uçaklar çarptı, evet halkın bir düşmanı vardı artık.

Tabii ki toplum mühendisliğinin kökleri çok eskiye dayanır. 1920’li yıllarda Sovyet rejimi radyo ve gazetelerle toplum üzerinde bir mühendislik yapmayı başardı, her ne kadar uzun yıllar aldı ve kanlı oldu ama sonuçta toplum evirilmişti. Toplum mühendisliğini Naziler, bilimsel tabana oturttular. Sanılanın aksine Naziler zorla değil seçilerek geldiler Almanya’nın başına. Daha sonra Soğuk savaş yıllarında ABD ve Sovyetler birbirlerine karşı kullandılar, kimi zaman ülkelerde rejim değişikliğine kadar götürebildiler işi…

Peki, günümüzde toplum mühendisliği nerede kullanılıyor? Gelişmiş ülkeler toplumu üretim-tüketim döngüsüne sokmak zorundalar. Dolayısı ile insanların bazı işleri farkında olmadan yapmaları gerekmektedir. Günümüzde toplumun düşünmesini önlemek en önemli gayedir. Çünkü düşünemeyen toplumu yönlendirmek daha kolay olacaktır.

Şöyle bir soru akıllara gelebilir; “Türkiye’de toplum mühendisliği yapıldı mı?”, cevap “her zaman ağabey” olacaktır. Bir kere her askeri darbeden önce toplum mühendisliği yapıldı. 60 darbesinden önce ülke elden gidiyor diye halk hazırlandı, 80 darbesinde gençler birbirine katlettirildi, 98 darbesinde irtica yaygaraları, saymakla bitmez. Sivil iktidarlar hiç mühendislik yapmadı, anlatmakla bitmez, bu halk üzerinde neler denendi neler. Rüşvet ve yolsuzluk haberleri yıllarca topluma enjekte edildi, öyle bir gençlik geldi ki, “ben başa geleyim bende çalarım ağabey” dediler açıkça… Toplum mühendisliği hala devam ediyor ülkemizde, 10 yıl öncesine kadar kırmızıçizgi sayılan birçok mevzuya çoktan tecavüz edildi bile. Şu an ülkede baskın medya kimdeyse, o grup ülkeyi istediği gibi yönlendiriyor.

Son bir iki yıldır, hükümet yanlısı bir haber sitesi ne zaman petrole zam gelse sürekli, araçlarda yakıt tasarrufu nasıl yapılır diye haber yapıyor. Dünyanın gerek vergi oranı olarak, gerek fiyat olarak en pahalı benzinini kullanıyor olmamızı maskelemeye çalışıyor. O haber sitesine buradan sesleniyorum; “lan koduğumun yalakaları siz kiiiim? Toplum mühendisliği kim lan? ”… Doğru ya, enflasyon %4, büyüme hızı %10, halkın refahı arttı, her yer güllük gülistanlık, bende emekli olunca Miami’ye yerleşeceğim zaten, falan filan… Bunlar mühendisliği de aştılar, düpedüz dolandırıcılık… Böylece güzel ülkem dünya literatürüne bir başlık daha eklemeyi başardı, başaracak “Toplum Dolandırıcılığı”… Neyse küfrederek elit kişiliğimden uzaklaşacağım şimdi, yazıyı bitireyim en iyisi.

Yazan: ARMARIEL